19 grudnia 1915 roku zmarł Alois Alzheimer, niemiecki lekarz psychiatra i neuropatolog, którego nazwisko znają dziś miliony osób na całym świecie. Choć jego wrocławski okres życia był stosunkowo krótki, właśnie tutaj spędził ostatnie trzy lata życia, prowadząc badania, wykładając na Uniwersytecie Wrocławskim i mieszkając w willi przy dzisiejszej ul. Bujwida 42.
Alois Alzheimer
Alois Alzheimer urodził się 14 czerwca 1864 roku w Marktbreit, małym miasteczku w Dolnej Frankonii w Niemczech. Pochodził z dobrze sytuowanej rodziny – ojciec był nauczycielem, matka zajmowała się domem i wychowaniem dzieci. Od młodości interesował się naukami przyrodniczymi, a rodzice wspierali jego edukację. Studia medyczne rozpoczął w Berlinie, kontynuował w Tybindze, a ukończył w Würzburgu. Już wtedy wykazywał pasję do psychiatrii i neurologii.
W trakcie kariery pracował w Frankfurtcie, Heidelbergu i Monachium, zdobywając doświadczenie w badaniach nad chorobami mózgu. W 1894 roku ożenił się z Cecylią Wallerstein – mieli troje dzieci. Po tragicznej śmierci żony w 1901 roku wychowaniem dzieci zajęła się jego siostra Elisabeth.
Droga do odkrycia choroby Alzheimera
Przełomowe badania Alzheimera rozpoczęły się we Frankfurcie nad Menem, w słynnym „zamku obłąkanych” (Irrenschloss), gdzie lekarze stosowali nowoczesne metody leczenia pacjentów psychiatrycznych, unikając przymusu i kaftanów bezpieczeństwa. To tam, w 1901 roku, trafiła Auguste Deter, kobieta z zaburzeniami pamięci, mowy i orientacji, której przypadek zafascynował Alzheimera. Po jej śmierci w 1906 roku, Alzheimer przeprowadził mikroskopowe badania mózgu, odkrywając charakterystyczne blaszki amyloidowe i splątki neurofibrylarne – pierwsze obiektywne dowody na istnienie specyficznej choroby mózgu.
W 1906 roku przedstawił wyniki swoich badań na zjeździe psychiatrów w Tybindze, określając schorzenie jako „chorobę zapominania”. Dopiero w 1910 roku, a oficjalnie w 1967 roku, choroba została nazwana jego imieniem – chorobą Alzheimera.
Co to jest choroba Alzheimera?
Choroba Alzheimera to postępujące schorzenie mózgu, które prowadzi do utraty pamięci, problemów z mową, orientacją w czasie i przestrzeni oraz zmian w zachowaniu i osobowości. Jest najczęstszą przyczyną demencji u osób starszych, a jej rozwój może trwać nawet kilkanaście lat. W mózgu chorego pojawiają się charakterystyczne blaszki amyloidowe i splątki neurofibrylarne, które stopniowo niszczą połączenia między neuronami. Choroba nie jest w pełni uleczalna, ale odpowiednia opieka, wczesna diagnoza i wsparcie terapeutyczne mogą spowolnić jej przebieg i poprawić komfort życia pacjentów.
Wrocławskie lata profesora Alzheimera
W 1912 roku Alzheimer przyjechał do ówczesnego Breslau, obejmując stanowisko kierownika Kliniki Psychiatrycznej i Chorób Nerwowych Uniwersytetu Wrocławskiego. Klinika przy ul. Bujwida (dawniej Auenstrasse 44) była nowoczesną placówką, podzieloną na trzy oddziały – męski, żeński i główny – z oddzielnymi izolatoriami i kostnicą. Szpital był przystosowany do leczenia pacjentów z szacunkiem, bez kraty w oknach i z nowoczesną armaturą sanitarną.
Alzheimer mieszkał w willi obok kliniki, przy ul. Bujwida 42. Tutaj, we Wrocławiu, prowadził ostatnie badania, pisał publikacje i wykładał studentom psychiatrii, anatomii i histologii układu nerwowego. Niestety, jego dalszą karierę przerwała choroba, która doprowadziła do jego śmierci 19 grudnia 1915 roku w wieku 51 lat. Został pochowany na Cmentarzu Głównym we Frankfurcie nad Menem, u boku swojej żony Cecylii.
Dziedzictwo Alzheimera we Wrocławiu
Chociaż Alzheimer mieszkał we Wrocławiu zaledwie trzy lata, jego działalność miała trwały wpływ na rozwój medycyny w mieście. Wśród jego asystentów znaleźli się m.in. Hans Gerhard Creutzfeldt i Fritz Heinrich Lewy, którzy sami zapisali się w historii neurologii. Willa Alzheimera dziś mieści Hospicjum dla dzieci im. Jana Pawła II „Dom Nadziei”, a na budynku znajduje się tablica upamiętniająca profesora.
Wrocław pamięta swojego wybitnego mieszkańca także poprzez wydarzenia naukowe, jak Międzynarodowy Kongres Psychogeriatryczny, który regularnie poświęca sesje odkryciom Alzheimera i rozwojowi neurologii oraz psychiatrii.
