W sercu Wrocławia, przy ul. Pomorskiej 2, znajduje się miejsce, które jest prawdziwym skarbem pamięci miasta – Archiwum Państwowe we Wrocławiu. Choć powojenny Wrocław zaczynał od zera, dziś możemy odkrywać jego dzieje nie tylko w archiwalnych dokumentach, ale i w wyjątkowej wirtualnej wystawie pokazującej miasto oczami dawnych mieszkańców.
📍Archiwum Państwowe we Wrocławiu, ul. Pomorska 2
Początki archiwum: z klasztorów do państwowej instytucji
Historia wrocławskiego archiwum sięga aż 1811 roku, kiedy to w związku z sekularyzacją klasztorów powołano do życia Archiwum Prowincji Śląskiej. Jego zadaniem było zabezpieczenie ogromnych zbiorów książek, dzieł sztuki i archiwaliów gromadzonych przez wieki na Dolnym i Górnym Śląsku. Początkowo archiwum funkcjonowało w połączeniu z Uniwersytetem Wrocławskim, ale w 1821 roku stało się instytucją samodzielną, zdolną przejmować również akty państwowe rozproszone po całej prowincji.
W kolejnych latach zasoby archiwum wzrosły dwudziestokrotnie, a kierownicy, tacy jak profesor Gustav Adolf Stenzel, przyczynili się do przekształcenia instytucji w organ administracyjno-naukowy, który w 1867 roku wszedł do państwowej sieci archiwalnej jako Staatsarchiv.
Lata świetności i dramat wojny
W 1906 roku powstał nowoczesny jak na tamte czasy budynek archiwum, który niestety został całkowicie zniszczony podczas II wojny światowej. Straty były ogromne – w czasie oblężenia miasta w 1945 r. spłonęło około 80% dokumentów pergaminowych, a wiele zbiorów kartograficznych i archiwaliów po prostu zaginęło.
Mimo wcześniejszych prób ewakuacji najcenniejszych materiałów przez władze niemieckie, znaczna część archiwów przepadła, pozostawiając po sobie jedynie szczątkowe zbiory i mnóstwo luk w historii.
Z gruzów do nowego startu
Po wojnie władze polskie rozpoczęły ratowanie ocalałych dokumentów. Archiwum znalazło swoją nową siedzibę w budynku dawnego Urzędu Pracy przy ul. Pomorskiej 2, gdzie od 1946 roku działało już oficjalnie. Pierwszym dyrektorem powojennego archiwum został dr Michał Wąsowicz, a w zespole znaleźli się także m.in. dr Andrzej Dereń i mgr Aniela Stojanowska.
Prace obejmowały nie tylko zabezpieczenie dokumentów, ale też ich inwentaryzację i porządkowanie, co pozwoliło udostępnić archiwalia zarówno badaczom, jak i urzędnikom.
Wirtualna podróż w czasie
Z okazji święta Archiwum przygotowało wyjątkową wystawę online: „Zapisane w obrazach i pamięci. Wrocław w archiwalnych zdjęciach i osobistych zapiskach”. To nie tylko fotografie – to osobiste historie mieszkańców, które pozwalają zobaczyć miasto w pełnej perspektywie. Od ulic, które przetrwały wojnę, po codzienne życie powojennych Wrocławian – każde zdjęcie i notatka opowiada inną historię.
Wystawę można obejrzeć w formacie PDF tutaj.
Archiwum w codziennym życiu miasta
Archiwum Państwowe we Wrocławiu to prawdziwy strażnik pamięci miasta – od powojennych zniszczeń, przez odbudowę, aż po dzisiejsze cyfrowe wystawy. Dzięki niemu możemy zobaczyć Wrocław takim, jakim był kiedyś, i zrozumieć, jak historia kształtuje współczesną tożsamość Dolnego Śląska. Odwiedźcie Archiwum i odkryjcie historie, które zapisane są nie tylko w dokumentach, ale i w sercu miasta.
